Dni 320-343 - Sucre i okolice.

Ponownie idziemy do szkoły, tym razem na cztery godziny dziennie. Trzy tygodnie intensywnej nauki hiszpańskiego chyba przynoszą jakieś rezultaty, bo co nieco rozumiemy i możemy nawet dyskutować na tematy bardziej zaawansowane niż pogoda czy bajki. Wszystko dzięki naszemu nauczycielowi. Zresztą on, Juan José, jak i jego narzeczona Daniela zaprzyjaźnili się z nami bardzo, i mamy wielką nadzieję że nas kiedyś odwiedzą w Europie. Spędzamy razem dużo czasu; mają do nas anielską cierpliwość, bo zawsze rozmawiamy po hiszpańsku, mimo że oboje świetnie znają angielski. Poza nauką hiszpańskiego uczymy angielskiego w tutejszej szkole w ramach woluntariatu, doświadczenie dla nas nowe i ciekawe, choć jest to zajęcie dużo bardziej wymagające niż nam się wcześniej wydawało, i wymaga od nas dość sporego zaangażowania. Codziennie wracamy padnięci po 9-tej wieczorem po dniu wypełnionym zajęciami. Mieszkamy w domu z rodziną jednej z nauczycielek.

Poznajemy także rodaków: Gabi i Dominikę oraz Asię i Tomka, wszyscy podobnie jak my robią sobie przerwę w podróży i korzystają z faktu, że Sucre to tak wspaniale relaksujące i piękne miejsce do nauki. Chodzimy niemal codziennie na wspólne "almuerzo", czyli obiadki-pogawędki.



Sucre to oficjalna stolica Boliwii, choć w praktyce jedynym urzędem państwowym, który tu się wciąż znajduje jest Sąd Najwyższy. Do końca wieku XIX faktycznie była to stolica kraju, a jeszcze wcześniej, za panowania Hiszpanów, siedziba Audiencia de Charcas zwana La Plata, obejmująca swoją jurysdykcją dzisiejsze obszary Paragwaju, północnowschodniego Peru, północnych Chile i Argentyny, i większość Boliwii. Obecna nazwa została nadana w roku 1839, 14 lat po ogłoszeniu niepodległości w roku 1825, na cześć marszałka Antonio José de Sucre, bohatera walk o niepodległość. Miasto znane jest też jako La Ciudad Blanca - białe miasto, ponieważ wszystkie budynki w centrum historycznym są pomalowane na biało. W naszym odczuciu jest to jedno z najpiękniejszych miast Ameryki, a przynajmniej jego kolonialne centrum. Nad miastem królują dwa pobliskie wzgórza, Sica Sica i Churuquella, u podnóży tego ostatniego jest La Recoleta, zabytkowy kompleks klasztorny franciszkanów z dziedzińcem, z którego rozlega się wspaniały widok na miasto i okolice. Prawie codziennie idziemy na La Recoletę napawać się widokiem i piękną o tej porze roku pogodą. Właśnie to jest też następnym powodem, dla którego tak miło spędza się czas w Sucre - dużo jest dni słonecznych, a przy tym nie jest wcale nieznośnie gorąco; wieczory przynoszą zawsze rześkie powietrze. W końcu jesteśmy na 2.800 m n.p.m.



***

Tarabuco



Tkaniny to nieodłączna część boliwijskiej kultury. Każdy region ma swoje własne wzory i kolory, które obrazują tożsamość danej społeczności.

Jedną z bardziej znanych boliwijskich kultur jest kultura Tarabuco, zbiór różnych grup etnicznych zamieszkująca na terenach na wschód od Sucre, w prowincji Chuquisaca, w małych wiejskich osadach, mówiących językiem Quechua. Mieszkańców regionu Tarabuco stosunkowo łatwo rozpoznać: mężczyźni noszą charakterystyczne obszerne poncza w poziome pasy lub "inkus", małe poncza noszone wokół szyi. Kobiety noszą bardzo charakterystyczne Axsu - tkaniny zakładane na spódnice, wyrażające przynależność etniczną. Tkane są one w pasy geometrycznych wzorów, a ich styl wyróżnia bardzo silne poczucie symetrii, miniaturowe sceny z życia społeczności (uprawę pól, typowe zwierzęta rolne, a takze produkcje chichy -popularnego na wsi alkoholu, ceremonie, święta religijne, obrzędy i fiesty) oraz oszczędne, wręcz graficzne użycie kolorów. Zarówno mężczyźni jak i kobiety noszą skórzane hełmy zwane "monteras", które różnią się w zależności od stanu cywilnego, są inne na czas fiesty czy specjalnej okazji.

Swoistym centrum regionu jest mała miejscowość Tarabuco, w której odbywa się coniedzielny targ. Ściągają na niego na osiołkach mieszkańcy okolicznych wiosek aby kupić potrzebne im produkty lub wymienić się tym, co wyprodukowali. Na targu żywności kwitnie handel wymienny. Pod wieczór ładują swoje zakupy na osiołki, zarzucają tobołek z dzieckiem na plecy i wyruszają w długą drogę powrotną do swoich wiosek. Obserwujemy ich kolorowe stroje i zrobione z opony prymitywne sandały, w które również tu w Tarabuco się zaopatrują.

Oprócz targu żywności w Tarabuco jest tez bardziej turystyczna część, gdzie można znaleźć niezliczone sklepiki z tkaninami. Jest cała masa starych, cennych tkanin, wśród których można, jak ma się dużo czasu i samozaparcia, znaleźć naprawdę ciekawe egzemplarze. Ceny tego, co cenne są jednak odpowiednio wysokie - i nic dziwnego, na wyprodukowanie Axsu potrzeba niejednokrotnie, w zależności od wzoru, nawet kilka miesięcy.

Niestety jest to miejsce dosc turystyczne,z najgorszym typem turystów, którzy niedyskretnie, prosto w twarze ludzi celują obiektywy swoich aparatów. Jak wiadomo bieda wychodzi na zdjęciach dość ciekawie. Tak wiec roi się od żebraków, którzy automatycznie wyciągają rękę na widok "białej twarzy", dzieci, które proszą, aby je sfotografować za pieniążka itp.
Prawie kończymy jeść obiad na głównym placu gdy podchodzi do nas jakiś staruszek i chce dojeść resztki z naszych talerzy. Jako że porcje są jak dla chłopa, na talerzach jest jeszcze całkiem sporo. Wymiata wszystko doszczętnie, ponownie obgryza kości. Potem spotykamy go znowu w innym miejscu. Najwyraźniej nas nie poznając znowu mówi, że jest głodny i żeby mu dać na jedzenie...



***

Potolo



W pobliżu Sucre zamieszkuje jedna z najciekawszych wedlug nas grup etnicznych - Jalq'a. Zamieszkują oni pogranicze dwóch prowincji: Chayanta (Departament Potosí) i Oropeza (Departament Chuquisaca). Ich populacja sięga 26,000, żyją na wysokościach pomiędzy 2500 a 3000 m n.p.m. w rejonach, gdzie ziemie uprawne są słabe i zerodowane, dużo słabsze niż u ich sąsiadów w Tarabuco. Zajmują się uprawą ziemniaków, kukurydzy, warzyw i owoców na niżej położonych terenach. Hodują także owce, kozy i osiołki. W regionie nie ma dróg, tak więc transport jest bardzo trudny. Nic dziwnego, że są to rejony bardzo biedne, bez alternatywnych źródeł dochodu.

Jalq'a ma jednak niezwykle bogactwo kulturowe wyrażane w mitach, legendach, muzyce, tańcach i rytuałach, a ponad wszystko w niezwykle oryginalnych ubiorach. Tkaniny z tego rejonu należą do najpiękniejszych i najbardziej cenionych w Ameryce Południowej - mają niezwykle złożoną konceptualno-etniczno-estetyczną zawartość.

Tak jak w przypadku Tarabuco, prawie w całości biały ubiór, na który mężczyźni nakładają czarne poncho, są charakterystyczne. Kobiety noszą białe meloniki i Axsu (zdobny kawałek tkaniny upinany na spódnicę) w niezwykłe wzory zwane Pallay. Pallay z rejonu Jalq'a jest w kolorach czarnym i czerwonym i przedstawia mieszaninę dziwnych , przeważnie surrealistycznych postaci zwanych Khuru, które należą do świata ciemności - Ukhu Pacha. Ukhu Pacha to kraina nietykalnej głębi i ciemności, mityczne, odlegle miejsce, świat nieładu, śmierci, strachu... Zamieszkują go Khuru, mityczne istoty, które według wierzeń Jalq'a ukazują się ludziom w miejscach odludnych i odległych. Dzieciom opowiada się przerażające, rodzące strach historie o Khuru. Postacie Khuru są tak różne jak różna może być ludzka wyobraźnia. Mogą to być postacie przypominające diabła, z garbami, rogami, ogromnych rozmiarów skrzydłami, językami, dziobami, pazurami, postacie o wielu głowach, o zdeformowanych tułowiach. Czasem przypominają znane zwierzęta takie jak lwy, małpy czy kondory. Czasem we wnętrzu Khuru umieszczane są inne potwory, tzw. Wawa, co obrazuje, że te pozaziemskie kreatury się rozmnażają. Nie ma rozróżnienia na osobniki męskie lub żeńskie, ani na gatunki. Rodzic nie przypomina potomstwa: ssak może nosić w sobie węża, ptak pumę, koń psa. Nigdy nie jest do końca jasne gdzie jeden Khuru się kończy a zaczyna inny, kolory i postaci się zazębiają i przenikają, i w ten sposób tworzy się chaos - najbardziej charakterystyczna cecha Pallay z regionu Jalq'a.

Istoty realne są często ukazywane na Pallay - kozy, lamy, psy, koty, krowy, ptaki - jednak ich postaci są z reguły zdeformowane. Pojawia się kondor - symbol siły i wolności, małpa - symbol zręczności, a także ludzie, którzy zdają się ginąć w tym nieludzkim świecie; są zwykle małych rozmiarów, zamarli jakby w statycznych pozach pośród o wiele większych i przerażających Khuru, zdają się nie pasować do ich świata. Postaci ludzkie są czasem przedstawione w pozycji siedzącej na lamach, co także jest przedstawieniem nierealistycznym, gdyż delikatna lama nie jest w stanie unieść człowieka. Jednym z najbardziej charakterystycznym Khuru jest Jerobado - postać z garbem wyrastającym z głowy lub tułowia. Jerobado ma także zakręcony ogon i otwartą, pełną kłów paszczę, oraz długi język. Podobny do Jerobado jest Griffin, skrzydlaty Khuru z zakręconym, spiralnym ogonem. Światem Ukhu Pacha rządzi Supay, *zwany tez Saxra. Przypomina on chrześcijańskiego diabla i jest obecny na każdym Axsu.

Ponieważ swoistym centrum tkackim regionu jest wioska Potolo, postanawiamy się tam wybrać. Już w Sucre okazuje się, że to niezła wyprawa. Przede wszystkim nie ma autobusu, zostały nam ciężarówki. Ładujemy się na jedną z nich i na własnej skórze (czyt. d*pie) doświadczamy przyjemności boliwijskiego podróżowania. Po może pół godziny jazdy ciężarówka staje w olbrzymim korku - policyjny posterunek. Nie wiemy co jest kontrolowane, wiemy tylko, że tracimy ponad godzinę czasu w kurzu drogi i palącym słońcu. Wreszcie droga wolna. Widoki przepiękne, choć z uwagi na wszechobecny kurz nie odważamy sie nawet wyciągać aparatu. Wreszcie docieramy do Potolo. I tu rozczarowanie. Okazuje się, że muzeum tkanin się dopiero... buduje. Owszem, będzie można je zwiedzać, ale dopiero za jakieś trzy tygodnie - tak nam mówi pani z jakiejś rządowej inspekcji, która budowę tegoż muzeum nadzoruje. No to jesteśmy uziemieni. Następny autobus do cywilizacji dopiero jutro rano, na stopa nie ma za bardzo co liczyć, bo nic tu nie jeździ. Rządowa inspekcja wraca dziś wieczorem do Sucre swoim nowiutkim autem 4x4, ale nie wolno im brać pasażerów na pakę, przynajmniej tak mówią. Ale nie dajemy za wygraną. Dostrzegamy jakiś ruch w ciężarówce, która przywozi zaopatrzenie na budowę. Co za ulga - rzeczywiście zaraz wracają do Sucre. Wskakujemy szczęśliwi na pakę, wraz z jakąś lokalną rodziną usadawiamy się na workach z suchymi kolbami kukurydzy, i w drogę. Po jakichś 45 minutach nasza ciężarówka staje i kierowca mówi, że niestety zapomniał z wioski jakiegoś towaru. No nic - musimy wracać. I tak nie mamy alternatywnego środka transportu, tak więc jedziemy z powrotem. W wiosce doładowują nam wiadra z farbami i butle od gazu które widocznie trzeba naładować; wskakuje jeszcze jakiś człowiek i znowu w drogę... W kolejnej wiosce na pakę wsiada następna rodzina, jedziemy jakieś piętnaście minut, po czym przypomina im się, że zapomnieli portfela i przecież nie mogą bez pieniędzy jechać do miasta. Chce nam się w tym momencie autentycznie płakać. Ile razy jeszcze będziemy jeździć tam i z powrotem po wertepach gruntowej drogi, na skraju olbrzymiej przepaści, w prawie zupełnych ciemnościach. W międzyczasie zrobiło się też bardzo zimno, bo słońce zaszło za góry, kolby kukurydzy przestały być wygodne i generalnie mamy dość. Przez następne kilometry zakładamy na siebie wszystkie nasze ciuchy i jakoś przeżywamy tą podróż w zimnie, kurzu, z wygrawerowanymi kolbami suszonej kukurydzy w miejscach, gdzie plecy tracą swą szlachetną nazwę.

Dni 317-320 - Potosí: kopalnie, diabły, łażenie po dachach, zaglądanie do podziemnych tuneli, tańce i skażenie środowiska naturalnego.

Potosí to miejsce prawdziwie magiczne i to z wielu względów. Cudownie położone u stóp potężnego Cerro Rico (4824m n.p.m.) na wysokości prawie 4100m n.p.m., tętniące historią, legendami, niesamowitymi opowieściami o duchach i diabłach oraz żywą kulturą. Gdy w XVI wieku któryś z Indian wygadał się Hiszpanom o Cerro Rico, „bogatej górze” kryjącej niezmierzone pokłady srebra, założono tu osadę górniczą i rozpoczęto intensywne wydobywanie ukrytych w niej bogactw przy pomocy niewolniczej pracy Indian, oraz, gdy tych zaczynało brakować, specjalnie w tym celu przywożonych niewolników z Afryki. Miasto szybko rosło w siłę, liczba mieszkańców osiągnęła w XVII w. 200 tys., co uczyniło je jednym z największych miast świata, porównywalnym z ówczesnym Paryżem czy Rzymem. Do XlX w. w wyniku nieludzkich warunków pracy w kopalniach zmarło około 8 mln Indian i afrykańskich niewolników. Łącznie wydobyto ok. 45 tys. ton srebra, z czego duża część została wysłana do Hiszpanii. Gdy w XVIII w. pogorszyła się jakość i zmalała ilość wydobywanego kruszca, Potosí przeżyło kryzys i wiele kopalni zamknięto. Renesans miasto przeżyło w drugiej poł. XIX w., gdy w świecie nastąpił wzrost zapotrzebowania na cynę. Do dziś wydobywa się głównie rudy cyny. Obecnie działają małe spółdzielnie górnicze, a warunki pracy niewiele się poprawiły od czasów kolonialnych. Zbocza góry zamieszkuje około 350-400 biednych rodzin górniczych, a w jej wnętrzu, w kopalniach których liczba sięga pięciuset, w niezwykle prymitywnych warunkach pracują górnicy. Obecnie około 5 tysięcy górników wydobywa niewielkie ilości srebra i rudy cyny. Kopalnie są niezwykle niebezpieczne, górnicy na codzień wdychają arszenik, gazy i przede wszystkim wszechobecny pył. Za jego sprawą górnicy masowo chorują na pylicę płuc i umierają średnio po okresie około 20 lat od rozpoczęcia pracy, co przy średnim wieku 15 lat w momencie rozpoczęcia „kariery” daje maksymalną długość życia 35-40 lat. W małych kopalniach do pozyskiwania minerałów używa się dynamitu i ręcznych kilofów, większe zaopatrzone są w młoty pneumatyczne. Górnicy nie mają ochraniaczy na uszy czy okularów ochronnych, tak więc, oprócz pylicy, rujnują sobie wzrok i słuch. Nie ma stałej pensji, górnicy pracujący więcej zarabiają więcej, krótki czas pracy oznacza mniejsze zarobki; co za tym idzie, wielu z nich spędza niebezpiecznie długi czas pod ziemią, np. zmiany po 40 godzin (!). W tym czasie praktycznie nic nie jedzą, liście koki pomagają im uśmierzyć głód i pobudzają do pracy (wielu też popija El Puro, 96-procentowy alkohol). W większych kopalniach, gdzie jakość urobku jest lepsza, można zarobić 4 USD dziennie, w mniejszych około 2 USD. W rodzinach, w których nie ma ojców, do pracy w kopalni często wysyłane są dzieci. Pracuje ich tu obecnie około 800.

Każda kopalnia ma swojego boga (albo raczej diabła) zwanego El Tío. Jego podobizna, przypominająca postać diabła, to obiekt kultu w każdej kopalni. Na zewnątrz czci się chrześcijańskiego Boga, ale jego moc zdaje się kończyć u wejścia do kopalni. Pod ziemią rządzi El Tío. Aby wyjednać sobie u niego łaski należy składać mu ofiary. Na co dzień są to tylko drobne podarki: liście koki, alkohol i papierosy, od święta jest to ofiara z lamy. Jej krwią smaruje się twarze, a także zlewa się obficie wejście do kopalni. Gdy Tío zadowoli się krwią lamy może nie będzie potrzebował krwi górników. Postać Tío charakteryzuje często ogromnych rozmiarów penis, który górnicy obficie zlewają alkoholem. Ma to pomóc Tío w zapłodnieniu Pachamamy (matki ziemi), tak, aby produkowała więcej cennej rudy. Jak to ujął autor pewnej publikacji o Potosí: „miło, że choć raz coś pozytywnego jest rezultatem połączenia seksu i alkoholu”.



W czasie podróży często zmagamy się z dylematami, co oglądać, a co nie. Agencje turystyczne w Potosí zbijają fortunę na turystach chcących sobie z bliska popatrzeć na horrendalne i nieludzkie warunki pracy tutejszych górników. Pewnie z czasem ktoś powie stop tej „atrakcji”, ale póki co, wielu turystów, ogłupianych przez agencje turystyczne twierdzeniami, że partycypacja w tych „wycieczkach” poprawia byt górników, decyduje się na ich odbycie. Zachęcani do zabrania dla górników drobnych „prezentów” w postaci woreczka z liśćmi koki, paczki papierosów, alkoholu itp., ulegają nawet złudzeniu, że rzeczywiście nawiążą z tymi ludźmi jakiś kontakt, albo że im w jakiś sposób pomogą. Rzeczywistość jest taka, że spotykają się z obojętnymi w najlepszym wypadku, a czasami wrogimi spojrzeniami biednych ludzi, którzy nie mają żadnego wyboru, tylko tu, w tych nieludzkich warunkach niszczyć sobie zdrowie i w każdej chwili narażać życie. Nie bez przyczyny Cerro Rico zwane jest potocznie „górą, która pożera ludzi”.



Pewnie nie dałoby się w pełni docenić wyjątkowości i piękna tego miejsca, gdyby nie dachy tutejszych kościołów, które można zwiedzać. Można spojrzeć na miasto i okolicę z zupełnie innej perspektywy… Z dachów najlepiej też widać górę Cerro Rico, w milczeniu i majestacie górującą nad Potosí.



Potosí ma jeszcze jeden ogromny problem, niezauważalny gołym okiem – skażenie środowiska. To jedno z najbardziej skażonych miejsc świata. Jednak to nie śmieci stanowią tu największy problem, choć podobnie jak w innych krajach trzeciego świata wydają się nieposkromionym żywiołem… Gleby i wody są nasiąknięte ołowiem, kadmem i arszenikiem, które wyciekają z kopalń. Górnicy wydobywają na powierzchnię między innymi rudy srebra, żelaza, cynku, cyny, ołowiu, kadmu, chromu, które są sprzedawane do pobliskich zakładów, które pozyskują z nich minerały. Całe góry odpadów rudy zalegają u wejść do kopalni, na stokach Cerro Rico. Pod wpływem działania powietrza oraz wody zawarte w tych rudach siarczany metali się utleniają i m.in. produkują jony wodoru i siarki. Ponieważ przetwarzanie rudy w Potosí prowadzone jest metodami cokolwiek prymitywnymi, przetworzone rudy wciąż zawierają duże stężenia cyny, ołowiu, kadmu, arszeniku, żelaza i chromu, a także cyjanku używanego w procesie produkcji. Związki te reagują z tlenem i wodą deszczową, która staje się „toksyczną zupą” i niesie ze sobą metale ciężkie wprost do gleby i rzek. Utlenianie siarczanów jest procesem naturalnym, ale tu z uwagi na skalę wydobycia, proces ten jest po wielokroć spotęgowany i powoduje prawdziwą katastrofę ekologiczną. Woda w rzece, której nazwa w lokalnym języku Quechua oznacza „pikantna”, ma poziom ph 2 lub 3, oraz wysokie poziomy żelaza, ołowiu oraz śmiercionośnego kadmu, którego stężenie wynosi 20 miligramów na litr i przekracza dopuszczalne normy (0.005mg na litr) o 4 tys. razy!!!

Dzisiaj w Potosí wielka akcja uświadamiająca. Trochę jest o śmieciach i jak ograniczać ich ilość na codzień, trochę o higienie i zdrowiu. O tym, jak rozpoznawać zatrucie ołowiem, arszenikiem, antymonem, kadmem czy chromem, trochę o bezpieczeństwie pracy i środkach ostrożności pod ziemią. Byłoby to wszystko bardzo smutne, ale jak to ma zwykle miejsce w Boliwii, oczywiście wszystko połączone jest z wielkim festynem, tańcami, defiladą i piciem (jako, że przez przypadek znaleźliśmy się w czasie defilady w zasięgu trąbianego „chuchu”, doskonale wiemy, ile picia wymaga dobre dęcie w trąby :-) ). Są też tradycyjne stroje i tańce. Są tancerze Tobas, jest taniec Tinku, który kończy się symboliczną walką tancerzy – nawiązaniem do tutejszego obrzędu „Tinku”, czyli rytualnej walki. Tinku ma miejsce na początku maja w pewnych wioskach w rejonie Potosí i trwa kilka dni. Mimo, iż mają to być walki rytualne o charakterze symbolicznym, zwykle, obficie zakropione alkoholem, przeradzają się w rzeczywiste starcia, w których każdego roku okaleczonych zostaje wielu ludzi, są też niekiedy ofiary śmiertelne. Śmierć uznawana jest za dobry omen i wróży duże zbiory. Potyczki często są sponsorowane przez ugrupowania partyjne lub religijne, choć te nie biorą w walkach udziału. Nie ma nagród jako takich, ale wierzy się że zwycięstwo oznacza pomyślny rok, lepsze zbiory, prestiż społeczny. Różne są hipotezy dotyczące genezy Tinku, podobno tradycja sięga czasów prekolumbijskich. Wtedy corocznie toczono walki Tinku aby rozładować agresję czy dostarczyć rozrywki.



Co trochę ktoś nas pyta, czy słyszeliśmy może w Potosí jakieś dziwne odgłosy. Tragiczna historia, której strzegą ciemności kopalni Cerro Rico oraz opowieści i legendy obfitują w postaci duchów, w które również wierzy wielu mieszkańców Potosí. Miasto połączone jest plątaniną podziemnych tuneli i krypt, do których można zajrzeć chociażby w podziemiach kościoła Św. Franciszka. Również siostry z konwentu Św. Teresy pozwalają na zerknięcie do miejsc pochówku, pod murami konwentu. Jest tu pochowana m.in. jedna z matek przełożonych, której ciało w jakiś cudowny sposób nie ulega rozkładowi. Miejsce pochówku otaczają jej liczne, malowane pośmiertnie podobizny. Również w starej, XVI-wiecznej mennicy, jednym z ważniejszych zabytków Potosí, można oglądać idealnie zachowane mumie znalezionych w tunelach Potosí malutkich dzieci, które ubrane w hiszpańskie stroje są widokiem niczym z horrorów…

Położenie miasta na wysokości ponad 4000m i związany z tym ostry klimat sprawiły, że właściciele kopalni woleli mieszkać w obdarzonym śródziemnomorskim klimatem La Plata (dzisiejszym Sucre). Właśnie Sucre a nie bogate Potosí stało się również stolicą nowego kraju Boliwia w wieku XIX. W następnym odcinku przekonamy się, czy mieli rację…

Dni 268-317 - Z powrotem w ławie szkolnej. Tarija.

Po krótkim postoju w Salta w Argentynie gdzie rozstajemy się z Anią i Alkiem, jedziemy ponownie do Boliwii. Przekraczamy granicę w Bermejo i jedziemy do miasta Tarija, aby uczyć się hiszpańskiego. Miejsce wybieramy nieprzypadkowo – praktycznie nie ma tu turystów, więc nie grozi nam, że zamiast rozmawiać po hiszpańsku wylądujemy w jednym z barów w angielskojęzycznym towarzystwie, jak to zwykle bywa w bardziej uczęszczanych miejscach. Poza tym region Tarija ma bardzo łagodny klimat, który sprzyja uprawie owoców (teraz jest sezon na figi, winogrona i brzoskwinie). Ponadto jest głównym regionem produkcji win w Boliwii, a ulice obsadzone są cudownie kwitnącymi drzewami. W porównaniu do innych miejsc w Boliwii to bardzo mało egzotyczne miasto – stosunkowo niewielu tu autochtonów-Indian, znakomitą większość stanowią metysi. Wprawdzie i tu jak w innych boliwijskich miastach jest uliczka znachorów-czarodziei, gdzie można się zaopatrzyć we wszelkiego rodzaju zioła, korzenie, maści, amulety, no i oczywiście podarki dla Pachamamy (matki-ziemi) z suszonymi płodami lamy włącznie. Nie ma tu jednak takiego wyboru, jaki jest na targu czarownic w La Paz. Miejscowi objaśniają też, że stosunkowo niewielu tu amatorów czarów. Ci co są to przyjezdni, głównie z La Paz i Oruro. Do Tarija przybyli w poszukiwaniu pracy i wyższego poziomu życia.





Bardzo szybko bo już w dwa dni po przyjeździe udaje nam się znaleźć wspaniałą nauczycielkę hiszpańskiego – Julię, z dwudziestopięcioletnim doświadczeniem w nauczaniu i cierpliwością anioła. Pomaga nam w wynajęciu samodzielnego mieszkania, więc w przeciągu kilku dni osiągamy namiastkę stabilizacji i szybko wpadamy w rutynę codziennych zajęć. Ciekawa odmiana po ciągłym przemieszczaniu się z miejsca na miejsce przez ostatnie osiem miesięcy. W weekendy trochę zwiedzamy okolicę. Prawie w każdą niedzielę Julia i jej syn Sergio zabierają nas na obiad do jednej z okolicznych wiosek i konsekwentnie po kolei zapoznają nas z tajnikami boliwijskiej kuchni, a co dla nas najważniejsze mają cierpliwość rozmawiać z nami wyłącznie po hiszpańsku. Zważywszy na nasz stan zaawansowania jest to chyba z ich strony nie lada wysiłkiem, ale nie okazują tego po sobie.



W Tarija żyje się wyjątkowo spokojnie. Nie ma tu zbyt wielu atrakcji ani zabytków, ot takie sobie małe spokojne miasteczko. W sklepach jest niewiele. Oczywiście są wszystkie podstawowe produkty żywnościowe, ale nie ma żadnego porównania z przepychem supermarketów w Europie. Za to jest wielka różnorodność owoców, warzyw, niezliczone rodzaje zbóż, np. ziarno komosy ryżowej (zwane quinoa lub ryżem peruwiańskim), wiele rodzajów kukurydzy i oczywiście niezliczone gatunki ziemniaków, o przeróżnych smakach, kolorach, twardości, konsystencji i zastosowaniu. Przekupki na targu już nas rozpoznają, szczególnie jedna chyba nas lubi, bo zawsze daje nam jakieś cuda na spróbowanie i tłumaczy, co z nimi zrobić. Jedne przez drugie krzyczą i zachwalają swoje stragany. Na mnie wszystkie wołają „mamita”, a na Grześka „papito”, czyli „mamuśka” i „tatusiek” :-); z początku nie bardzo wiedzieliśmy o co chodzi, ale jak się potem przekonujemy, podobnie jak wszelkiego rodzaju zdrobnienia, są to bardzo często używane serdeczne formy, za pomocą których ludzie w Boliwii zwracają się do siebie (?!).

Dom, w którym znajduje się nasze mieszkanko znajduje się przy małym placu, naprzeciwko kościoła i prowadzonej przez Trzeci Zakon Franciszkański szkoły, więc rano budzi nas dziecięca wrzawa, a popołudniami słuchamy codziennych prób szkolnej orkiestry. Jako że głównymi instrumentami są olbrzymie bębny i instrumenty dęte, hałas jest nie do opisania. Przez całe tygodnie ćwiczą w zasadzie tylko jeden utwór, i są dni, gdy zamiast lepiej wychodzi im coraz gorzej :-)



Przed szkołą odbywają się też codzienne akcje przedwyborcze. Tarija żyje teraz wyborami na gubernatora regionu. Zmagający się ze sobą kandydaci nie stronią od populistycznych rozgrywek, mają swoje piosenki wyborcze, które my też już mimowolnie nucimy pod nosem: „Mario Cossío Gobernadooooooor”…

Tuż przed świętami wielkanocnymi poznajemy rezydujących tu od ponad piętnastu lat polskich misjonarzy: księży redemptorystów i siostry służebniczki. Nie bardzo rozumiemy po co tu misje, skoro Boliwia jest krajem bardziej katolickim niż Polska (podobno w 95%), ale skoro są, to pewnie są potrzebne. Księża wprowadzili tu polski zwyczaj święcenia pokarmów, więc jak należy zaopatrujemy się w mikroskopijnych rozmiarów koszyczek, w którym układamy dwa jajka, chleb, sól i kiść czarnych winogron (żeby było ładniej :-) i żeby wina nigdy nie zabrakło :-)). Wygląda on dość mizernie pośród koszy i worów jedzenia, jakie do poświęcenia przynieśli parafianie. Traktują oni bowiem wszelkie symbole religijne bardzo dosłownie. Jak święcić jedzenie, to wszystko co się da. Tak, aby wszystko, co się je było „święte”. Okoliczni wieśniacy przytargali do kościoła wory ziemniaków, owoców, chleba i co tam jeszcze. Zabierają też ze sobą do domu hektolitry wody święconej. Siostry nam opowiadają, że wśród prostych ludzi zdarza się gotowanie zupy na święconej wodzie, szczególnie jak syn urwis a mąż pijak :-). Również święcenie pokarmów to nie takie sobie byle jakie pokropywanie jak w Polsce. Wszystko i wszyscy muszą być porządnie zmoczeni i „święci” zanim pójdą do domu. Po święceniu pokarmów przed księdzem ustawia się kolejka ludzi, którzy pragną, aby ich także poświęcić. Ksiądz doszczętnie moczy im głowy :-) – taka szczera, dosłowna, ludowa religijność.

Praca tutejszych misjonarzy jest godna jak największego podziwu jeśli chodzi o działalność charytatywną. Siostry zabierają nas do powstałego pod okiem misji sierocińca. Wizyta tu jest jednym z bardziej przejmujących i niezapomnianych momentów naszej podróży. W sumie jest tu 78 dzieci, z których tylko dwoje to autentyczne sieroty. Cała reszta to dzieci porzucone przez rodziców w różnych okresach życia i z różnych powodów, na przykład niepełnosprawności. Najmniejsze mają po kilka dni. Wiele dzieci zostało podrzuconych pod drzwiami sierocińca. Te troszkę większe, trzy-, cztero-latki od razu tulą się do Grześka, łapą go za ręce i krzyczą „papa, papa”. Na co dzień pod opieką samych kobiet są wyraźnie spragnione ojca. To tak przejmujący widok i tak nieoczekiwana demonstracja uczuć, że z trudem powstrzymujemy łzy, a w gardłach rośnie nam gula. Siostry opowiadają nam wiele niesamowitych historii. Są bardzo dumne – i słusznie – ze swego dzieła. Mówią, że w poprzednim sierocińcu po dzieciach biegały szczury. Teraz są czyściutkie pokoje, sale do odrabiania lekcji, regularne posiłki, opieka lekarza i dentysty, a mały mikrobus wozi je do szkoły. Jedyne czego im brakuje to, bagatela, miłości rodziców.

Po ponad półtoramiesięcznym pobycie czule żegnamy się z Julią i jej rodziną, aby przenieść się w następne miejsce na naszym szlaku…